Śmiech, taniec i lekkość

W górach najbliższą drogą jest droga od wierzchołka do wierzchołka: lecz na to trzeba mieć długie nogi. Przypowieści niechaj tu będą wierzchołkami, a ci, do których się mówi, wielcy i rośli. Powietrze rzadkie i czyste,…

Kto stoi na najwyższej górze, śmieje się ze wszystkich tragedii scenicznych i prawdziwych, łącząc wzniosłość ze śmiechem.

Wierzyłbym tylko w boga, który by tańczyć potrafił.

Słynne sformułowanie o tańczącym bogu jako jedynym bóstwie, w które Zaratustra mógłby uwierzyć.

Gdym szatana swego ujrzał, był on poważny, ponury i głęboki: był to duch ciężkości, — przezeń wszystko ginie. Nie gniewem, lecz śmiechem się zabija. Naprzód, zabijmyż ducha ciężkości! Nauczyłem się chodzić: odtąd…

Ciężkość zabija się nie gniewem, lecz śmiechem, czego zwieńczeniem jest lotna, taneczna lekkość ostatnich wersów.

Nie gniewem, lecz śmiechem się zabija. Naprzód, zabijmyż ducha ciężkości!

Śmiech zostaje nazwany bronią przeciw ciężkości.

Mówięż ja może o sprawach brudnych? Nie jest to jeszcze dla mnie rzeczą najgorszą. Bo nie wówczas gdy prawda jest brudna, lecz gdy jest płytka, zanurza się badacz niechętnie w jej wody. Zaprawdę, bywają czystotni z…

Prawdziwie czystotni śmieją się chętniej i częściej, nawet z samej czystoty.

A gdy najdzikszego z mych koni dosiąść pragnę, włócznia mi moja najlepiej wonczas wygadza: ona mej nodze każdego czasu rada służy: — Ta włócznia, którą w mych wrogów cisnę! Jakżem wdzięczny nieprzyjaciołom moim, że…

Między uśmiechami błyskawic ciśnie grad; jego dzikość jest burzą wolności.

Zaprawdę, zamiecią ani wichurą Zaratustra nie jest; a jeśli tancerzem bywa, przenigdy być nie chce tarantul tancerzem! —

Odróżnia własny taniec od tańca zemsty, tańca tarantul.

Pewnego wieczoru szedł Zaratustra wraz z uczniami poprzez las, a gdy zboczył z drogi w poszukiwaniu źródła, ujrzał się nagle na zielonej polanie otoczonej zacisznie drzewami i zaroślą. Na murawie tańcowały dziewczęta,…

Zaratustra wita boski taniec i obiecuje pieśń taneczną na szyderstwo z ciężkości.

Taka jest pieśń, którą zaśpiewał Zaratustra, gdy Kupido z dziewczętami tańcowali społem: W oczy twe spojrzałem niedawno, o życie! I w bezdeń, zda mi się, zapadłem. Lecz ty wyciągnęłaś mnie złotą twą wędką, śmiejąc się…

Życie śmieje się i drwi z niego, a pieśń rozgrywa się jako przekomarzanie na kształt tańca.

Tymi słowy mówiła raz w dobrą godzinę ma czystość: „boskimi niechaj mi będą wszystkie istoty”. Wówczas opadliście mnie brudnymi upiory; och, dokądże pierzchła owa dobra godzina! „Dnie wszystkie niech mi uświęcone będą”…

Taniec, w którym wypowiada przenośnię rzeczy najwyższych, zostaje zniweczony, gdy żałobny ton śpiewaka zabija jego zachwyt.

Ciche jest dno mego morza: któż by odgadł, że kryją się na nim kapryśne potwory! Nieporuszona jest ma głębia: jednakże lśni się ona od pływających zagadek i uśmiechów. Wzniosłego widziałem dziś, uroczystego, — pokutnika…

Zaratustra śmieje się z jego brzydoty i zarzuca mu, że nie nauczył się jeszcze śmiechu.

O, gdy tak na was patrzę, wy, jałowi, na tę nędzę żeber waszych! A niejeden z was wejrzał zapewne nieraz już na tę nędzę swoją. I rzekł do siebie: „zapewne jakiś bóg zabrał mi coś tajemnie podczas snu mego. Zaprawdę,…

Śmiech pozwala mu lekko brać ludzi, którzy samym sobie się dziwują, tak by nie dokładali mu ciężaru.

Złoto wszakże i śmiech — czerpie on z serca ziemi: gdyż, abyś wiedział o tym, — *serce ziemi jest ze złota*”.

Prawdziwy pies ognisty zieje śmiechem jak barwną chmurą.

„Posłuchajcież, przyjaciele, snu, który mi się przyśnił i pomóżcież odgadnąć jego znaczenie! Zagadką jest mi jeszcze ten sen; znaczenie jego tkwi w nim ukryte lub polatuje ponad nim na wolnych skrzydłach. Wszelkiego…

Czarna trumna pęka tysiąckrotnym śmiechem, który przeraża śniącego.

Tako opowiedział Zaratustra swój sen i zamilkł potem: gdyż nie wiedział, jako ma sobie wykładać to widzenie senne. Lecz uczeń, którego najbardziej miłował, powstał szybko, schwycił rękę Zaratustry i rzekł: „Twe życie, o…

Uczeń widzi w Zaratustrze wicher i śmiejącą się trumnę, która przeraża stróżów grobów; śmiech jest jego mocą nad znużeniem.

Nie pasterz to, nie człowiek już, — przeistoczony, olśniony, co *śmiał się* wraz! Przenigdy nie śmiał się na świecie człowiek, jako *ten* się śmiał. O, bracia moi, śmiech jam słyszał, co człowieczym nie był śmiechem, —…

Pastuch powstaje przeistoczony i śmieje się nadludzkim śmiechem, za którym Zaratustra tęskni.

Tako rzecze Zaratustra. — I oczekując noc całą na swą niedolę, oczekiwał daremnie. Noc była jasna i cicha, i oto szczęście zbliżało się ku niemu: bliżej, coraz bliżej. Nad ranem zaśmiał się Zaratustra z całego serca i…

Noc mija bez niedoli, a on kończy drwiącym śmiechem z samego siebie.

Gdyż rzeczy wszelkie ochrzczone są przy krynicy wieczności i poza złem a dobrem: dobro zaś i zło międzycienie są to tylko i wilgłe smętki i chmury rozwłóczone. Zaprawdę, błogosławieństwo to, a nie lżenie, gdym pouczał:…

Rzeczy wolą tańczyć na stopach przypadku, a nieco mądrości domieszano tylko k'woli szaleństwu.

— i żeś tanecznym ty boiskiem dla boskich przypadków, żeś mi boskim jest stołem dla boskich kości i graczy! —

Niebo staje się boiskiem tanecznym i stołem do gry w kości, wolnym od wszelkiego wiecznego pająka rozumu.

Zima, gość dokuczliwy, przebywa w domu moim; posiniały dłonie me od jej przyjacielskiego uścisku. Godność ja mu świadczę, gościowi memu złemu, lecz rad pozostawiam go samego. Rad precz go odbiegam; a kto *szybko* biega,…

Surowego gościa przyjmuje śmiechem, biegiem i drwiną, zachowując lekkość swego szczęścia.

Nie „zmierzchli” oni na śmierć, — kłamliwe to powieści! Raczej razu pewnego na śmierć się oni — *zaśmiali*!

Śmiech jest tym, czym kończy się boskość, gdy słyszy: „są bogowie, a boga nie ma!”.

Zaprawdę, poznałem ja do głębi czekanie, — lecz tylko czekanie *na siebie*. A przede wszystkim uczyłem się stać i chodzić, i biec, i skakać, wspinać się, a tańczyć. Lecz oto ma nauka: kto się kiedyś chce lotu nauczyć,…

Do lotu dochodzi się, ucząc się wprzódy stać, chodzić, biegać, wdrapywać się i tańczyć.

Gdym między ludzi poszedł, zastałem ich osiadłych na starej pysze: wszyscy mniemali, że wiedzą już z dawien dawna, co dla człowieka jest dobrem, a co złem. Starą zamęczoną rzeczą wydawały im się wszelkie gawędy o…

Śmieje się z wielkich moralistów i marzy o przyszłości, w której wszelkie stawanie się jest tańcem bogów.

I stracony niech dla nas będzie dzień, w którym choć raz jeden się nie pląsało! Fałszywą każda prawda, która choć jednym nie obdarzyła uśmiechem!

Odrzucony zostaje zarówno dzień bez tańca, jak i prawda bez śmiechu.

— O, zwierzęta me, odparł Zaratustra, gawędźcież dalej, a mnie słuchać zwólcie! Skrzepia mnie to, gdy waszej słucham gawędy; gdzie się gawędzi, tam świat staje się wnet dla mnie ogrodem. Jakże rozkosznym jest to, że…

Słowa i dźwięki są tym, dzięki czemu człowiek tańczy ponad wszystkimi rzeczami.

W oczy twe spojrzałem wreszcie, o życie: złoto błysnęło mi w twym nocnym oku, — i zamarło serce me od rozkoszy tej: — złota łódź błysnęła mi na nocnych wodach, tonąca, chłonąca i znów oto wabiąca złotej łodzi kołyska!…

Zaratustra tańczy w pogoni za życiem, które wabi, ucieka i drwi z niego, aż grozi mu biczem.

A życie mi na to, przysłaniając swe wdzięczne uszka: „O, Zaratustro! nie trzaskajże tak strasznie swym biczyskiem! Wiesz przecie: hałas myśli zabija. A nawiedzają mnie właśnie łagodne myśli. Jesteśmy oboje prawdziwie…

Życie prosi, by przestał trzaskać biczyskiem, bo hałas myśli zabija.

Jeśli cnota ma tancerza jest cnotą, jeślim skokiem nóg obu wskakiwał często w złoto-szmaragdowe olśnienie: jeśli ma złośliwość śmiejącym się jest szydem, zagnieżdżonym pośród róż pnących i liliowych zagąszczy: — a w…

Jego cnota jest cnotą tancerza, a jego złośliwość — śmiejącą się, uświęconą własną błogością.

jeśli alfą i omegą mą jest, że wszystko ciężkie lekkim, każde ciało tancerzem, każdy duch ptakiem stać się winien: a zaprawdę, toć jest alfą i omegą moją! —

Streszczenie całej jego nauki o lekkości, tańcu i locie.

Jeślim kiedykolwiek ciche ponad sobą rozpinał niebiosa i o własnych skrzydłach we własne wzbijał się nieba: jeślim, igrając, w głębokich światła pławił się dalach, gdzie mej wolności mądrość, — mądrość ptaka nawiedziła…

Lekki ma się rzucać wokół i śpiewać, skoro nie ma góry ani dołu.

Śmiej się tu, śmiej, ma jasna, krzepka złośliwości! Z wysokich gór rzuć swój migotliwy szydu śmiech! Przynęć mi twym migotaniem najpiękniejsze ryby ludzkie! Oraz wszystko, co w morzach wszelkich *do mnie* należy, me…

Wzywa swą jasną, krzepką złośliwość i szyderczy śmiech, by przynęciły najpiękniejsze ryby.

Z tymi słowy zwrócił się Zaratustra do odejścia. Wówczas rzecze wróżbiarz: „O Zaratustro, jesteś przebiegły! Wiem ja wszak: chcesz się mnie pozbyć! Raczej w lasy uciekniesz i złe zwierzęta tropić zechcesz! Lecz na cóż…

Zaratustra zapowiada, że wieczorem wróżbiarz będzie mu tańczył do pieśni jako niedźwiedź tańczący.

„Tam do licha! — rzekł — czyż nie działy się z dawien dawna najśmieszniejsze rzeczy pomiędzy nami, starymi pustelnikami i świętymi? Zaprawdę, nierozsądek mój wyrósł wysoko pośród gór! Oto słyszę, jak sześć starych…

Śmiech rozprasza rozdrażnienie Zaratustry; śmieje się z sześciu starych błazeńskich nóg.

— Wy rozpaczający! Dziwni wy ludzie! Więc to *wasz* krzyk słyszałem? Teraz wiem wreszcie, gdzie szukać tego, któregom daremnie dzień cały poszukiwał: gdzie szukać *wyższego człowieka* —: — w mej własnej jaskini siedzi…

Życzy sobie, by przyszedł dobry i wesoły kuglarz albo tancerz, który nauczyłby zrozpaczonych gości znów się śmiać.

Jam jest zakonem dla swoich tylko ludzi, nie jestem prawem dla wszystkich. Wszakże kto do mnie należy, winien być człowiekiem o mocnych kościach i lekkich stopach, —

Żąda uczniów lekkich stóp i radosnych w boju i na uczcie, nie ponuraków ani marzycieli.

Bądźcie dobrej myśli, bo cóż na tym zależy! Ileż bo możliwości pozostaje jeszcze! Uczcie się śmiać z samych siebie, jako śmiać się należy!

Na niepowodzenie odpowiada się grą, szyderstwem i śmiechem z samego siebie.

Jakiż to największy grzech popełniono dotychczas na świecie? Czyż nie były nim słowa tego, który rzekł: „Biada tym, którzy się śmieją!” Czyż nie znalazł powodu do śmiechu chociażby na ziemi tej? Snadź źle szukał.…

Bezwzględni, którzy przeklinają śmiech, mają ciężkie stopy i nie umieją tańczyć.

Krok wskazuje, czy ktoś po *swojej* drodze kroczy: patrzcież, jak chodzę! Kto zaś do celu swego się zbliża, ten tańczy.

Lekkie stopy przebiegają przez błoto, a krok wskazuje, czy ktoś kroczy po swojej drodze.

Tę koronę śmiejącego się, tę różańcową koronę: sam włożyłem sobie na skroń, sam uświęciłem śmiech swój. Nie znalazłem nikogo o dostatecznej ku temu mocy. Zaratustra tancerz, Zaratustra lekki, skrzydłami powiewający,…

Zaratustra nazywa siebie tancerzem, lekkim i prawdośmieszkiem, który nosi różańcową koronę śmiechu.

Lepiej oszaleć ze szczęścia, niźli oszaleć z niedoli, lepiej niezdarnie tańczyć, niźli chromo chodzić. Nauczcież się wreszcie mej mądrości: nawet najlichsza rzecz ma dwie dobre strony, —

Nawet najlichsza rzecz ma dobre nogi do tańca, a smutku motłochu należy się oduczyć.

Czyńcie mi jako wicher, gdy się z górskich czeluści rwie: w takt własnych dud pląsać on rad, a morza drżą i skaczą pod jego tąpaniem. Który osłom skrzydła daje, a lwice doi, sławiony niech będzie ten dobry niepohamowany…

Wolny wichrowy duch pląsa po trzęsawiskach i pognębieniach; ludzie wyżsi muszą nauczyć się tańczyć i śmiać się ponad siebie.

„*Zaratustra*”! zawołali wszyscy obecni, jakby jednymi usty i wszczęli przy tym wielki śmiech, który wszakże oderwał się od nich jako ciężka chmura. Nawet wiła śmiał się i rzekł przezornie: — Niechże i tak będzie! Już…

Wielki śmiech rozprasza ciężką chmurę czaru czarownika.

— Zwracam się wreszcie i do ciebie, — rzekł Zaratustra do najszpetniejszego człowieka, który wciąż jeszcze na ziemi leżał i wyciągał ramię do osła (poił go winem w ten sposób). — Mów, ty nazwać się niedający, cóż ty…

Przytacza naukę samego Zaratustry: „Nie gniewem, lecz śmiechem się zabija”.

Tako rzecze Zaratustra; wówczas przytrafiło się nagle, że chmara ptastwa zaroiła się wokół niego i zaszumiała mu w uszach, — a łopot skrzydeł i natłok wokół jego głowy był tak wielki, że Zaratustra przymknął oczy. I…

Lew, który potrząsa głową i śmieje się z gołębi, jawi się jako śmiejący się lew.