Część druga · XLII. O wyzwoleniu

Wola twórcza i chcenie wstecz

Odwodziłem was od tych starych baśni, gdym uczył: »wola jest twórcą«.

Wszelkie »to było« jest ułomkiem, zagadką, okrutnym przypadkiem, póki twórcza wola na to nie powie: »lecz tak ja właśnie chciałam!«

— aż póki twórcza wola na to nie rzeknie: »lecz tako chcę właśnie! Tako chcieć będę!«

Lecz czyż mówiła ona już tak? I kiedyż się to stanie? Czy wola jest już odprzęgnięta od własnego szaleństwa?

Stałaż się już wola zbawcą i zwiastunem radosnym dla samej siebie? Oduczyłaż się ona ducha zemsty i zębów zgrzytania?

I któż nauczył ją pojednania z czasem i czegoś wyższego ponad wszelkie pojednanie?

Czegoś wyższego ponad wszelkie pojednanie chcieć musi wola, która jest wolą mocy —: lecz jakże jej na to przyjdzie? Któż pouczył ją nawet i o chceniu wstecz?”

Zaratustra przeciwstawia baśniową pieśń obłędu swej nauce, że wola jest twórcą. Pyta, czy wola oduczyła się już zemsty i czy ktoś nauczył ją chcieć wstecz.

Tworzenie i twórcaTwórcza wola odpowiada na każde „to było”: „lecz tako chcę właśnie! Tako chcieć będę!”.
Wola mocyWola mocy musi chcieć czegoś wyższego ponad wszelkie pojednanie z czasem.
Wybawienie przeszłościPyta, kto nauczył wolę chcenia wstecz.

Komentarze do tego rozdziału

Nietzsche w innych pismach

Mówienie „tak” aż po odkupienie przeszłościFriedrich Nietzsche · Ecce Homo, 1888Nietzsche

Nietzsche twierdzi, że tylko Dionizos cierpi tak jak w „Pieśni nocnej”, na którą odpowiedzią byłaby Ariadna, i że zadaniem życiowym Zaratustry, a zarazem jego własnym, jest mówienie „tak”, które usprawiedliwia i odkupuje wszystko, co minione, przytaczając ustęp o przetapianiu ułamków i przemienianiu każdego „tak było” w „tak chciałem”.

Co mówili krytycy

Anthony M. Ludovici, Notes on Thus Spake Zarathustra (1909)

Odkupienie jako „tak chciałem”Anthony M. Ludovici · Notes on Thus Spake Zarathustra, 1909interpretacja

Ludovici wyjaśnia, że wielcy ludzie z rozdziału „O zbawieniu” to odwróceni kalecy z jedną nadmiernie rozwiniętą zdolnością, a odkupienie u Nietzschego to umiejętność powiedzenia o wszystkim, co minione: „tak chciałem”; niezdolność do tego jest źródłem zemsty i kary, jej eufemizmu, podczas gdy człowiek wdzięczny nawet za swoich wrogów i nieszczęścia nie zna ani zemsty, ani rozpaczy.