doktryna Wszystko powraca; myśl ujrzona po raz pierwszy u bramy „Chwila”, której Zaratustra musi nauczyć się chcieć i ją potwierdzić.
*Duch zemsty*: przyjaciele moi, to było dotychczas najlepszym zastanowieniem się człowieka; a gdzie cierpienie było, tam kara zawsze być musiała. »Kara«, tym słowem przezwała zemsta samą siebie: słowem kłamliwym udaje…
Obłęd mówi też o istnieniu jako wiecznie powracającym czynie i winie, co jest wypaczoną wersją wiecznego powrotu.
Czytaj w książce →„Stój! karle! — rzekłem. — Ja! Albo ty! Jam silniejszy z nas dwóch —: ty nie znasz mej myśli przepaścistej! *Jej* byś udźwignąć nie zdołał! — Wówczas stało się coś, co mnie lżejszym uczyniło: zeskoczył mi z ramion…
Zaratustra dowodzi, że wszystko, co może się zdarzyć, zdarzyło się już w minionej wieczności, więc wszystkie rzeczy, nawet ta chwila, muszą powrócić.
Czytaj w książce →Przeczą sobie te drogi; zderzają się one ze sobą głowami: — i tu oto przy tej bramie zbiegają się ze sobą. Imię podbramia stoi oto wypisane: „chwila”.
Chwila jest punktem spotkania wieczności przeszłej i przyszłej.
Czytaj w książce →Takom mówił, a coraz to ciszej: gdyż trwożyły mnie myśli me jawne i ukryte. I oto, nagle, usłyszałem psa wyjącego. Czyżbym ja już słyszał psa tak wyjącego? Myśl ma wstecz pobiegła. Tak jest! Ongi, gdy dziecięciem byłem,…
Lęk przed własną przepaścistą myślą przerywa widzenie; wycie psa przywołuje północ z dzieciństwa.
Czytaj w książce →O myśl przepaścista, któraś moją jest myślą! Kiedyż znajdę tę siłę, aby słysząc, jak się przekopujesz, nie drżeć w sobie? Aż pod gardło tłucze się we mnie serce, gdy słyszę, jak się przekopujesz! Nawet twe milczenie…
Nienazwana przepaścista myśl, którą dźwiga, lecz której nie odważył się jeszcze wywołać, to myśl o wiecznym powrocie.
Czytaj w książce →Pewnego poranku, w jakiś czas po powrocie do jaskini, zerwał się Zaratustra ze swego posłania jak opętany, krzyczał strasznym głosem i zachowywał się tak, jak gdyby na posłaniu pozostał jeszcze ktoś, co żadną miarą…
Zaratustra wywołuje swą najbardziej przepaścistą myśl, rzeczniczkę „koła”, a ona odpowiada mu z jego głębi.
Czytaj w książce →— „O, Zaratustro, rzekły na to zwierzęta, przed takimi, co jak my myślą, rzeczy wszelkie same pląsają: wszystko to jawi się, dłonie sobie podaje, śmieje się, pierzcha — i powraca. Wszystko idzie, wszystko powraca;…
Zwierzęta recytują kolisko bytu: wszystko idzie, powraca, łamie się i buduje na nowo.
Czytaj w książce →Wielki przesyt człowiekiem — *on* to mnie dławił i w przełyk zapełzał: oraz i to, o czym wróżbiarz wróżył: „wszystko jest obojętne, nie opłaca się nic, wiedza dławi”. Wielki zmrok wlókł się przede mną, długi,…
Wieczny powrót przeraża, bo powraca także człowiek mały.
Czytaj w książce →Gdyż zwierzęta twe wiedzą wszak, o Zaratustro, kim jesteś i stać się musiałeś: patrz, *tyś jest nauczycielem wiecznego wrotu* —, oto twe przeznaczenie!
Zwierzęta nazywają Zaratustrę nauczycielem wiecznego powrotu i wykładają naukę o wielkim roku.
Czytaj w książce →A gdybyś ty teraz zemrzeć chciał, o Zaratustro, wiemy i to, jakbyś w tej chwili do się przemawiał: — wszakże zwierzęta twe błagają cię — abyś jeszcze nie umierał! Przemawiałbyś bez drżenia, raczej z przydechem błogości:…
Powróciłby do tego samego, identycznego życia, nie do nowego ani lepszego, by znów nauczać wiecznego powrotu.
Czytaj w książce →O duszo ma, jam cię nauczył mawiać „dziś”, jako „niegdyś” lub „ongi” i ponad wszelkim „tu”, „tam” i „ówdzie” w pląsach się ponosić. O duszo ma, jam cię wyzwolił ze wszystkich starych zakamarków, omiotłem z ciebie pył,…
Nowe imiona: „przeznaczenie”, obszar obszarów i pępowina czasu wskazują na kolistość czasu i bliskość przeszłości i przyszłości.
Czytaj w książce →Potem spojrzało życie w zamyśleniu poza siebie i rzekło cicho: „O, Zaratustro, tyś nie dość mi wierny! Nie kochasz mnie wcale tak bardzo, jako mówisz; toć wiem, że o tym tylko myślisz, jak by mnie niebawem opuścić. Jest…
Zaratustra szepcze życiu na ucho tajemnicę, gdy mowa o północnym dzwonie; ukryta treść prowadzi ku dwunastu uderzeniom następnej części.
Czytaj w książce →*Raz*! Człowiecze, śpisz? *Dwa*! Coś brzmi z północnej głuszy wzwyż! *Trzy*! «Jam spał, jam spał — , *Cztery*! Z głębokich snu się budzę cisz: — *Pięć*! Świat — głębin zwał, *Sześć*! Głębszych, niż, jawo, myślisz,…
Wiersz północy kończy się rozkoszą, która „wieczności chce bez dna, bez dna”.
Czytaj w książce →Rozkosz za wiecznym życiem łka —
Wers wyraża żądanie wieczności przez rozkosz, które jest korzeniem pragnienia wiecznego powrotu.
Czytaj w książce →Jeślim wróżbiarzem jest, onego ducha wieszczego pełen, co na wysokim jarzmie między dwoma morzami się snuje, — między przeszłością i przyszłością, jako ciężka snująca się chmura, — wrogi nizinom parnym oraz wszystkiemu,…
Pierwsze wypowiedzenie refrenu: wieczność i pierścień wrotu jako weselny pierścień pierścieni.
Czytaj w książce →o, jakżebym ja nie miał być żądnym wieczności i weselnego pierścienia pierścieni, — pierścienia wrotu nie pragnąć!
Wieczny powrót zostaje nazwany weselnym pierścieniem, czymś, co należy kochać i czego należy chcieć.
Czytaj w książce →Jeśli choć jedno tchnienie z twórczego nawiedziło mnie tchnienia, z onego musu niebiańskiego, co przypadki nawet zmaga i w gwiezdne koliska pląsać je zniewala: jeśli śmiałem się kiedykolwiek onym błyskawicowym śmiechem,…
Ten twórczy mus jest kolejnym powodem jego żarliwości ku pierścieniowi wrotu.
Czytaj w książce →— Cóż się dzieje ze mną: bacz! Czyż nie pierzchnął czas? Czy nie spadam ja? Czy nie spadłem — bacz! w studnię wieczności? — Cóż się dzieje ze mną? Cicho! Razi mnie — o biada — w serce? W serce mnie uraża! O złam się,…
Złota, krągła obręcz, która umyka, przywodzi na myśl pierścień wieczności, choć wieczny powrót nie zostaje nazwany.
Czytaj w książce →„Byłoż więc to — życie?” — powiem kiedyś śmierci. „Hejże więc! Jeszcze raz!”
To „Jeszcze raz” jest pragnieniem powrotu, wypowiedzianym jeszcze własnymi słowami najszpetniejszego człowieka.
Czytaj w książce →Zaratustra jednak podczas tych wydarzeń z najszpetniejszym człowiekiem stał jak pijany: wejrzenie jego przygasło, język bełkotał i słaniały się nogi. I któż by wówczas odgadnął, jakie myśli przemykały przez jego duszę?…
Dzwon północy, bijący między przeszłością a przyszłością, przygotowuje pieśń o wiecznym powrocie.
Czytaj w książce →O, ludzie wyżsi, północ się zbliża; chcę wam coś na ucho rzec, jak ten stary dzwon, co mi nieraz w ucho szepcze, — — tak tajemnie, tak okrutnie, tak serdecznie, jak przemawia ten północy dzwon, co przeżył więcej, niż…
Mowa o północy zbliża się do ukrytej nauki; wisi nad nią pytanie: „komu ziemi panem być?”.
Czytaj w książce →rozkosz wszakże chce nie dzieci, nie dziedziców, — rozkosz chce siebie samej, chce wieczności, chce wrotu, chce „wszystkiego, co zawsze jednakie”.
Rozkosz, w odróżnieniu od bólu, chce własnego powrotu i „wszystkiego, co zawsze jednakie”.
Czytaj w książce →Czyście potwierdzali kiedykolwiek waszym „tak” jaką bądź rozkosz? O, przyjaciele moi, waszym potwierdzeniem rzekliście zarazem „tak” i na *wszelaki* ból. Wszystkie rzeczy spętane są ze sobą, splątane i zakochane w…
Chcieć jednej chwili dwakroć znaczy chcieć, by wszystkie rzeczy powróciły.
Czytaj w książce →Gdyż rozkosz wszelka chce wieczności rzeczy wszelkich, chce miodu, chce drożdży, chce upojnej północy, chce grobów, chce ukojenia łez nagrobnych, zorzy chce pozłocistej — — *czegóż* rozkosz bo nie pragnie! bardziej ona…
„Wola koliska” w rozkoszy chce wieczności rzeczy wszelkich, także piekła i hańby.
Czytaj w książce →Nauczyliście się już pieśni mej? Odgadliście już, dokąd ona zmierza? Hejże! Hej! Ludzie wy wyżsi, śpiewajcież mi pieśń mą okrężną! Śpiewajcież mi tę pieśń, której imię „Jeszcze raz”, a treść „po wieki wieczne!” —…
Pieśń, której imię „Jeszcze raz”, a treść „po wieki wieczne!”, zamyka naukę w pieśni okrężnej.
Czytaj w książce →Brandes nazywa wieczny powrót Zaratustry nieco płytkim mistycyzmem, wywiedzionym z pitagorejskiego cyklu i Księgi Koheleta, bezpośrednim przeciwieństwem Hartmannowskiego procesu świata, który kończy się zagładą, i zauważa, że Blanqui i Le Bon wysunęli tę samą ideę mniej więcej w tym samym czasie.
Uznany za płytki i umieszczony wśród swoich źródeł i współczesnych paraleli.
Brandes twierdzi, że pieśń zegara o północy, zamykająca „Drugą pieśń taneczną” i objaśniana wers po wersie w części IV, skupia ezoteryczną naukę Nietzschego w najkrótszej formule: radość i cierpienie są nierozłączne, powiedzieć „tak” jednej radości to powiedzieć „tak” wszelkiemu cierpieniu, a wszelka radość chce głębokiej wieczności.
Pieśń północy jest najkrótszą formułą tej nauki: wszystko zaczyna się od nowa, wszystko jest wieczne.
Förster-Nietzsche twierdzi, że książka narodziła się w sierpniu 1881 roku w Sils Maria, gdy idea wiecznego powrotu, którą Nietzsche w Ecce Homo nazywa zasadniczą myślą dzieła i najwyższą formułą mówienia „tak”, uderzyła go przy skale koło Surlei, i że postanowił wówczas objawić ją ustami Zaratustry; pierwszy plan nosił tytuł „Południe i wieczność”.
Ustala datę i miejsce poczęcia powrotu i czyni je okazją do powstania całej książki.
Förster-Nietzsche przytacza słowa Nietzschego, że wieczny powrót, najwyższa formuła filozofii mówiącej „tak”, jest zasadniczą myślą Zaratustry i po raz pierwszy przyszedł mu na myśl w sierpniu 1881 roku.
Własne stwierdzenie Nietzschego, że powrót jest zasadniczą myślą książki.
Mencken dowodzi, że Nietzsche zaproponował wieczny powrót jako odpowiedź na pytanie, co następuje po nadczłowieku: wszechświat porusza się w kosmicznych cyklach, w których człowiek wznosi się do nadczłowieka i dalej, potem rozpada się w żywioły, a cały proces zaczyna się od nowa.
Odczytuje powrót jako kosmologiczny cykl wzlotu i upadku.
Mencken twierdzi, że idea ta pochodzi od pitagorejczyków, że jej groza ogarnęła Nietzschego, który według Lou Andreas-Salomé mówił o niej tylko ściszonym głosem, i że miał nadzieję potwierdzić ją za pomocą nauki o atomach, dopóki nie doszedł do wniosku, że nauka nie daje jej podstaw, po czym groza go opuściła.
Wywodzi pitagorejskie źródło tej nauki i opisuje emocjonalne i naukowe zmagania Nietzschego z nią.
Mencken ocenia, że wieczny powrót nie był oryginalną myślą Nietzschego i że jego filozofia i reputacja byłyby lepsze, gdyby nigdy nie próbował go objaśniać.
Dosadny, negatywny werdykt o wartości tej nauki.
Mencken twierdzi, że w Zaratustrze Nietzsche traktuje powrót jako spekulację filozoficzną, która niemal doprowadza proroka do obłędu, przytaczając ustęp, w którym Zaratustra powróci z tym słońcem, tą ziemią, tym orłem i tym wężem do tego samego życia, by znów nauczać wiecznego powrotu wszystkich rzeczy.
Wskazuje mowę ozdrowieńca „Powrócę” jako sformułowanie tej nauki w książce.
Mencken dowodzi, że Nietzsche uczynił z powrotu środek wywyższenia nadczłowieka, który wie, że jego zmagania będą się powtarzać bez końca, a jednak, nieczuły na przyjemność i ból, staje wobec tego i potwierdza to jako część życia („kochajmy to!”); Mencken przyjmuje porównanie Vernon Lee ze stoicyzmem, ale odrzuca jej zestawienie tego z zaprzeczaniem bólowi przez Christian Science.
Czyni powrót próbą, której nadczłowiek staje bez lęku.
Mencken ocenia, że choć Nietzsche nie znalazł dla wiecznego powrotu oparcia w faktach, nie jest on nie do pomyślenia, ponieważ astronomiczna hipoteza kosmicznych cykli od gazu do ciała stałego i z powrotem czyni go łatwym do wyobrażenia.
Waży wiarygodność tej nauki wobec nowoczesnych hipotez astronomicznych.
Ludovici dowodzi, że duch ciężkości, karzeł, którego Zaratustra dźwiga i któremu się przeciwstawia, oznacza poczucie winy i grzechu, jakie wartości chrześcijańskie i żydowskie zaszczepiły w instynktach ludzi, i że Nietzsche może potwierdzić powrót życia dopiero wtedy, gdy zrzuci tego karła, ogłaszając tę naukę na przekór niemu.
O powrocie można myśleć pogodnie dopiero po zrzuceniu ciężaru winy.
Ludovici przyznaje, że wiele można powiedzieć na rzecz hipotezy wiecznego powrotu, ale uważa ją za bardzo śmiałe przypuszczenie i wątpi, czy Nietzsche kiedykolwiek należycie ocenił jej wpływ jako dogmatu na umysły ludzi.
Waży tę naukę jako hipotezę i kwestionuje jej wartość jako dogmatu.
Ludovici dowodzi, że okrzyk Zaratustry „Wstręt!” wobec jego otchłannej myśli pokazuje, jak daleko Nietzsche nie dorastał do własnego ideału człowieka, który woła da capo do całego istnienia: jego życie pełne choroby, rozczarowań i upokorzeń uniemożliwiało mu myślenie o wiecznym powrocie bez obrzydzenia.
Nauka ta wymaga pragnienia, by każde zdarzenie własnego życia powtarzało się wiecznie.
Ludovici opisuje „Siedem pieczęci” jako ostateczny pean Zaratustry na cześć Wieczności i obrączki obrączek, pierścienia wiecznego powrotu.
Rozdział jest hymnem na cześć pierścienia powrotu.
Ludovici nie chce ustalać interpretacji pijanej pieśni, ale zauważa, że powrót pojawia się tu po raz ostatni: wszelka rozkosz pragnie powtórzenia, a człowiek, który widzi radosny sens istnienia, musi wołać „Jeszcze raz!” do całego swego życia, jak dziecko.
Powrót jako radosne wołanie „Jeszcze raz!” do całego życia.
To eksperyment z interaktywną lekturą i z wykorzystaniem AI, by pomóc ci się rozwijać. Tako rzecze Zaratustra to tekst, z którym współczesnemu czytelnikowi notorycznie trudno się zmierzyć; potraktowany jednak jako zestaw ćwiczeń umysłowych, z pewnością odmieni twoje myślenie, zanim dotrzesz do końca. Po drodze pomoże ci towarzyszka, która jest zawsze obok książki.
Czy podejmujesz wyzwanie?
Nietzsche w innych pismach
Nietzsche twierdzi, że gdyby demon powiedział ci, iż musisz przeżywać swoje życie raz jeszcze i niezliczoną ilość razy, każdy ból i każdą radość w tym samym porządku, to albo byś go przeklął, albo w ogromnej chwili nazwałbyś to boskim; pytanie „Czy chcesz tego raz jeszcze?” leżałoby jako największy ciężar na każdym działaniu, a trzeba by stać się życzliwym sobie i życiu, by nie pragnąć niczego bardziej niż tego wiecznego przypieczętowania.
Pierwsze opublikowane sformułowanie tej myśli, podane jako hipotetyczna próba, a nie kosmologia.
Nietzsche twierdzi, że zasadnicza myśl książki, wieczny powrót, przyszła mu do głowy w sierpniu 1881 roku przy skale koło Surlei nad jeziorem Silvaplana, zapowiedziana odrodzeniem jego słuchu muzycznego; że Wiedza radosna wypełniła osiemnastomiesięczną ciążę; i że część pierwsza powstała zimą 1882–83 podczas spacerów wokół Rapallo, gdzie sam Zaratustra jako typ go „napadł”.
Ustala datę i miejsce poczęcia tej myśli i nazywa ją zasadniczą myślą całego dzieła.
Nietzsche twierdzi, że wieczny powrót jest zasadniczą myślą Zaratustry i najwyższą osiągalną formułą potwierdzenia życia, poczętą po raz pierwszy w sierpniu 1881 roku.
Autorytatywne stwierdzenie, że powrót jest centralną koncepcją książki.
Nietzsche twierdzi, że psychologicznym problemem tego typu jest to, jak ten, kto mówi i czyni „nie” wobec wszystkiego, co dotąd potwierdzano, dźwiga najcięższe przeznaczenie i myśli najbardziej otchłanne myśli, może mimo to być tancerzem, który nie znajduje zarzutu nawet wobec wiecznego powrotu istnienia, lecz sam staje się „ogromnym i nieograniczonym mówieniem Tak i Amen”; właśnie to jest idea Dionizosa.
Otchłanna myśl nie zostaje uznana za zarzut wobec powrotu istnienia.