XXV. O litościwych

Przyjaciele moi, głos mowy szyderczej dobiegł do waszego druha: „patrzcież na Zaratustrę! czyż nie obcuje on z nami, jako ze zwierzętami?” Lecz tak oto słuszniej rzec by należało: „poznający przebywa pośród ludzi, jako…

Zaratustra odpowiada na szyderstwo pod swym adresem: poznający przebywa pośród ludzi jak pośród zwierząt, bo człowiek zbyt często musiał się sromać. Szlachetny oszczędza cierpiącym wstydu, nie znosi miłosiernych i woli litość z daleka, z osłoniętą głową i nierozpoznany.

Zaprawdę, tym i owym wygodziłem cierpiącym: lecz bodaj, iż zawsze rzecz lepszą czyniłem, gdym się uczył, jakbym się lepiej radował. Od czasu gdy ludzie istnieją, za mało weselił się człowiek: to jedynie, bracia moi,…

Zaratustra tłumaczy, czemu jego pomoc zawstydzała cierpiących i jak wielkie zobowiązania rodzą zemstę, a małe dobrodziejstwa stają się toczącym robakiem. Radzi przyjmować z rezerwą, daje przyjaciołom, innym pozwala zrywać owoce ze swego drzewa i zniósłby żebraków.

Od czasu gdy ludzie istnieją, za mało weselił się człowiek: to jedynie, bracia moi, jest naszym grzechem pierworodnym!

Zaratustra nazywa grzechem pierworodnym ludzkości to, że za mało się weseliła; ucząc się lepiej weselić, oduczamy się przyczyniać innym boleści.

Zasie rzeczą najgorszą są małe myśli. Zaprawdę, lepszy jest zły czyn, niźli mała myśl.

Zły czyn jest jak wrzód, który pęka i mówi uczciwie, mała myśl zaś to ukryta zaraza, która toczy całe ciało. Opętanemu przez diabła radzi, by swego diabła wyhodował i tak znalazł drogę do wielkości.

Tak oto mawia wielka miłość: ona przezwycięża nawet i przebaczenie wraz z współczuciem.

Życie pośród ludzi jest trudne, bo trudno milczeć. Dla cierpiącego przyjaciela bądź twardym łożem polowym, a przyjacielowi, który cię skrzywdził, powiedz, że nie możesz mu przebaczyć krzywdy, którą wyrządził samemu sobie.

Należy krzepko dzierżyć serce swe; jeśli mu pozwolić rządzić, jako zechce, zaprzepaści się wraz z sercem i głowa! Och, gdzież na świecie działy się większe szaleństwa, niźli pośród litościwych? I cóż stworzyło więcej…

Nic nie stworzyło więcej cierpień niż szaleństwa litościwych, a kochający potrzebują wyżyny sięgającej ponad litość. Słowa diabła, że litość nad człowiekiem przyprawiła Boga o śmierć, są przestrogą przed ciężką chmurą.

Zważcież i to słowo jeszcze: każda wielka miłość jest ponad współczuciem: gdyż ona chce rzecz ukochania dopiero — stworzyć!

Na koniec Zaratustra stawia twórczą miłość ponad litością; twórca składa w ofierze siebie i bliźniego zarazem, i dlatego jest twardy.