XVII. O drogach twórcy

Chcesz więc, bracie mój, w osamotnienie iść? Chcesz drogi ku samemu sobie szukać? Uczyń zwłokę krótką i posłuchaj mnie. „Kto szuka, łatwo sam się gubi. Każde osamotnienie jest przewinieniem”: tak oto mawia trzoda. A tyś…

Zaratustra zwraca się do brata, który chce iść w osamotnienie, i prosi go o chwilę zwłoki. Mówi, że sumienie trzody będzie się w nim długo odzywać, i żąda dowodu jego siły i prawa.

Czyś jest nową siłą i nowym prawem? Czyś jest nowym ruchem? Z siebie toczącym się kołem? Czy możesz zmusić gwiazdy, aby wokół ciebie krążyły? Ach, tyle jest pochutliwości ku wyżynom! Bywa tyle pokurczy próżności! Pokaż…

Zaratustra poddaje próbie roszczenie do wolności: ambicja i nadęte myśli nie są siłą. Ucieczka spod jarzma nic nie znaczy, jeśli nie umie się dać sobie prawa i znieść samotności z nim.

Wolny — od czego? Lecz cóż to Zaratustrę obchodzić może! Jasno niech mi twe oczy zwiastują: *ku czemu* wolny?

Zaratustra pyta nie o to, od czego się jest wolnym, lecz ku czemu.

Dziś jeszcze cierpisz z powodu wielu, ty jeden: dziś jeszcze masz całkowitą otuchę i nadzieje wszystkie. Lecz przyjdzie czas, gdy cię umęczy samotność, gdy się twa duma nagnie, a otucha trzeszczeć pocznie. Wówczas…

Zaratustra przepowiada samotnikowi nadchodzące znużenie, zwątpienie i trwogę. Zapowiada wzgardę, zawiść i niesprawiedliwość innych i każe mu przyjąć to i mimo wszystko świecić jak gwiazda.

A strzeż się dobrych i sprawiedliwych! Oni zawsze radzi ukrzyżować tych, co własną sobie wynajdują cnotę, — nienawidzą samotnika. Miej się na baczności przed świętą prostodusznością. Wszystko, co nie prostoduszne, jest…

Zaratustra przestrzega przed dobrymi i sprawiedliwymi, którzy radzi ukrzyżować wynalazców własnej cnoty, przed świętą prostodusznością i przed porywami własnej miłości. Radzi podawać nie dłoń, lecz łapę — z pazurami.

Idziesz, samotniku, drogą ku samemu sobie! Tuż obok ciebie droga twa wiedzie i tuż obok twych siedmiu diabłów. Kacerzem będziesz dla siebie i czarownicą, będziesz i wróżbiarzem, i błaznem, i wątpicielem, i nieświętym, i…

Najgorszym wrogiem jest się samemu sobie. Droga wiedzie obok siedmiu własnych diabłów, przez bycie dla siebie kacerzem i złoczyńcą, ku spaleniu i odnowie. Miłość i wzgarda dla siebie razem napędzają tworzenie.

Winieneś pragnąć, abyś się spalił we własnym ogniu: bo jako odnowić się chcesz, jeśliś się wprzódy w popiół nie zamienił.

Twórca musi być gotów spalić się na popiół, by stać się nowym.

Z miłością swą idź do samotni i z twórczością twą, o bracie mój; — późno powlecze się wreszcie za tobą kulawa sprawiedliwość. I ze łzami mymi idź w samotnię swą, o bracie mój! Kocham tego, co ponad siebie samego tworzyć…

Zaratustra posyła brata w samotnię z miłością, twórczością i ze swoimi łzami. Mówi, że kocha tego, kto ponad siebie samego tworzyć pragnie i tak oto zanika.