Część czwarta i ostatnia · LXVI. Wysłużony

Zaratustra odsyła go do jaskini

— Amen! Niech się tak stanie! — rzekł Zaratustra w wielkim zdumieniu — tędy górą wiedzie droga do jaskini Zaratustry.

Chętnie, czcigodny, zawiódłbym cię sam, gdyż kocham wszystkich ludzi pobożnych. Wszakże teraz wołanie na ratunek zmusza mnie, abym cię opuścił.

W królestwie mym nikt krzywdy zaznać nie powinien; jaskinia ma dobrą jest przystanią. Zaś najchętniej każdego smutnego na twardą stawiałbym ziemię i na mocne nogi.

Któż jednak zdejmie ten posępek z ramion twych? Jam na to za słaby. Długo, zaprawdę, czekać będziesz, aż póki ci ktoś twego Boga wskrzesi.

Gdyż stary ten Bóg nie żyje; zgoła martwy jest on już. —

Zaratustra się zgadza i wskazuje drogę do swej jaskini, lecz wołanie na ratunek wzywa go dalej. Mówi, że nie zdejmie z papieża jego posępności, gdyż stary Bóg nie żyje.

LitośćZaratustra daje smutnym przystań, lecz przyznaje, że nie zdoła zdjąć z tego człowieka jego posępności.
Ludzie wyżsiOdsyła kolejnego zrozpaczonego poszukiwacza do swej jaskini, gdzie zgromadzą się ludzie wyżsi.

Komentarze do tego rozdziału

Co mówili krytycy

Anthony M. Ludovici, Notes on Thus Spake Zarathustra (1909)

Jak Bóg umarł z litościAnthony M. Ludovici · Notes on Thus Spake Zarathustra, 1909interpretacja

Ludovici wyjaśnia opowieść ostatniego papieża jako Nietzscheańską historię judaizmu i chrześcijaństwa: zazdrosny, mściwy Bóg silnej, wojowniczej rasy degeneruje się wraz ze swym ludem w miękkiego, litościwego Boga miłości, który poświęca za nas swego Syna, a proces ten kończy się tym, że Bóg zostaje uduszony własną litością.