Część trzecia · LIII. Powrót

Trzy wspomnienia opuszczenia

Inną wszakże rzeczą jest opuszczenie. Wszak pomnisz jeszcze, Zaratustro? Wonczas, gdy ptak ponad twą głową pokrzykiwał, gdy w lesie stałeś, niezdecydowany, dokąd? nieświadom, kędy? z trupem zbratany: —

— i gdy rzekłeś: niechże mnie zwierzęta me powiodą. Niebezpieczniej było mi pośród ludzi, niźli pośród zwierząt: — *Oto* było opuszczenie!

Wszak pomnisz jeszcze, Zaratustro? Gdyś na wyspie swej siedział między próżnymi kubły, wina studnia, dając i rozdawając pomiędzy spragnionymi, darując i rozdarowując:

— aż póki nie znalazłeś się sam spragniony pośród pijanych, by po nocy zawodzić: »zali branie nie jest bardziej błogie, niźli dawanie? Zali kradzenie nie czyni bardziej szczęśliwym, niźli branie?« — Oto było opuszczenie!

Wszak pomnisz jeszcze, Zaratustro? Gdy twa najcichsza godzina nadeszła i od samego siebie cię poniosła, złym szeptem mówiąc: »Rzeknij i złam się!« —

— i gdy się nad twym czekaniem i milczeniem rozżaliła, rozbrajając otuchę twą pokorną: *Oto* było opuszczenie!” —

Samotność przypomina mu trupa w lesie, wyspę, gdzie poił spragnionych winem, a sam pozostał spragniony, oraz najcichszą godzinę, która wypędziła go słowami: „Rzeknij i złam się!”.

SamotnośćOpuszczenie zostaje określone przez konkretne minione epizody osamotnienia pośród ludzi i w jego własnym posłannictwie.
Cnota darzącaDawał jak studnia wina pośród próżnych kubłów i skończył spragniony pośród pijanych.

Komentarze do tego rozdziału

Nietzsche w innych pismach

Natchnienie jako objawienieFriedrich Nietzsche · Ecce Homo, 1888Nietzsche

Nietzsche twierdzi, że Zaratustra powstał w natchnieniu o sile objawienia: myśli rozbłyskiwały jak błyskawica, bez wyboru, w ekstazie, w której bolesne partie były niezbędnymi odcieniami światła, a obrazy narzucały się mimowolnie, jak mówi Zaratustra: „wszystkie rzeczy przychodziły i ofiarowywały się jako przenośnie”.

Co mówili krytycy

Georg Brandes, Aristocratic Radicalism (1889)

Kłamstwa litości i górskie powietrzeGeorg Brandes · Aristocratic Radicalism, 1889wykład

Brandes twierdzi, że największe niebezpieczeństwo Zaratustry wśród ludzi tkwiło w pobłażliwości i litości, które nauczyły go kłamać wśród dobrych, i że wraca on w wolne górskie powietrze, by siedzieć wśród potrzaskanych i do połowy zapisanych tablic, czekając godziny, gdy lew przyjdzie z gołębiami.

Kłamstwa litości i górskie powietrzeGeorg Brandes · Aristocratic Radicalism, 1889wykład

Elisabeth Förster-Nietzsche, Introduction to Thus Spake Zarathustra (1905) — Źródło stronnicze: autorka kształtowała pośmiertną reputację Nietzschego i nie jest wiarygodną interpretatorką.

Nietzschego opis natchnieniaElisabeth Förster-Nietzsche · Introduction to Thus Spake Zarathustra, 1905biografia

Förster-Nietzsche przytacza Ecce Homo, gdzie Nietzsche opisuje pisanie Zaratustry jako natchnienie w dawnym sensie: myśli rozbłyskujące jak błyskawica, z koniecznością, ekstazę i mimowolność obrazów, w której wszystkie rzeczy zdają się przychodzić i chcieć stać się przenośniami.

Anthony M. Ludovici, Notes on Thus Spake Zarathustra (1909)

Litość jako największe niebezpieczeństwo NietzschegoAnthony M. Ludovici · Notes on Thus Spake Zarathustra, 1909biografia

Ludovici odczytuje „Powrót do domu” jako autobiografię: Nietzsche wyznaje, że litość była jego największym niebezpieczeństwem, przeciwstawiając dalekowzroczną miłość prawodawcy do potomności pośledniejszemu współczuciu dla bliźniego, z którego powodu cierpiał, i wraca do samotności, by dojść do siebie po próbie bycia wszystkim dla wszystkich.