XLV. Pielgrzym

Południe było, gdy Zaratustra wstąpił na drogę wiodącą przez górzysty grzbiet wyspy, aby wczesnym rankiem na przeciwległym stanąć wybrzeżu i na okręt się przeprawić. Dobra tam była przystań w zatoce i obce okręty…

O północy Zaratustra przechodzi przez górski grzbiet, by dotrzeć do przeciwległego wybrzeża i okrętu. Rozmyśla, że ostatecznie przeżywa się tylko samego siebie i że stoi teraz przed swym ostatnim szczytem i najtrudniejszą drogą.

Lecz kto z mego jest rodu, ten się takiej nie umknie godzinie, godzinie, która doń rzecze: „Aliści teraz dopiero idziesz drogą swej wielkości! Szczyt i przepaść — w jedno się to teraz zwarło! Idziesz drogą swej…

Zaratustra mówi do siebie szeregiem twardych nakazów: droga za nim zatarta, to, co w nim najłagodniejsze, musi stać się najtwardsze, a by widzieć wiele, musi nauczyć się odwracać wzrok od siebie.

Na głowę własną i ponad własne serce! Co najłagodniejszego jest w tobie, największą tężyzną stać się to jeszcze musi.

Nakazuje sobie wspiąć się ponad własne serce i zahartować to, co w nim najłagodniejsze.

Tako przemawiał do siebie Zaratustra, wspinając się na górę, twardymi przypowieściami krzepiąc swe serce: gdyż okaleczone było ono, jako nigdy przedtem nie bywało. Gdy zaś na przełęcz wstąpił, patrzy, oto w dali…

Na przełęczy, z innym morzem rozpostartym przed sobą, przyjmuje swą dolę i mówi, że musi zanurzyć się w najczarniejszą falę. Przypomina sobie, że najwyższe góry wychodzą z morza.

Świadectwo to w głazie wypisane mają i w skalnych ścianach swych wierzchołków. Z największej głębi muszą najwyższe szczyty ku swojej wydźwigać się wyży. —

Zaratustra mówi, że świadectwo pochodzenia najwyższych gór z morza wypisane jest w ich głazach.

Tako mówił Zaratustra, stojąc na szczycie góry, gdzie chłód panował; gdy jednak w pobliże morza zeszedł i gdy wreszcie samotny pośród skał przybrzeżnych stanął, zdrożonym się wówczas poczuł i jeszcze bardziej…

Na brzegu Zaratustra czuje, jak śpiące morze jęczy od złych snów, i chce je pocieszyć, po czym drwi z siebie jako z nazbyt ufnego głupca. Myśląc o przyjaciołach, płacze z gniewu i tęsknoty.